14 Aralık 2013 Özel

BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ
5.0/5 rating (2 votes)

BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ

 

 

 Birçok ulusal iş sağlığı ve güvenliği standartlarında, biyolojik risk etmenleri yer almaktadır ve bu etmenler genellikle zararlı veya toksik olarak tanımlanmaktadır. Bununla birlikte bu düzenlemelerin çoğunda biyolojik tehlikelerin, başlıca mikroorganizmalar veya enfeksiyöz etmenler olarak sınırlandırıldığı görülmektedir.

 İşyerlerinde bulunan biyolojik risk etmenlerinin tayininde; daha çok tarım işçileri, sağlık çalışanları ve laboratuar çalışanları üzerine yoğunlaşılmıştır. Bunun yanı sıra diğer işkollarında çalışanların maruz kaldığı mesleki biyolojik risklerin yaygınlığını da aşağıdaki tablodan görmek mümkündür:

SEKTÖR ÖRNEKLER

 Tarım Ürünün yetiştirilmesi ve hasadı ,Hayvancılık,Ormancılık,Balıkçılık,Tarımsal ürünler Gıda paketleme ,Depolama: tahıl siloları, tütün ve diğerleri ,Hayvan tüyleri ve derilerinin işlenmesi ,Tekstil fabrikaları ,Ağaç işleme: marangozhaneler ,Laboratuar hayvanlarının bakımı Sağlık bakımı Hasta bakımı: tıbbi ve dental ,Farmasötik ve bitkisel ürünler ,Kişisel bakım Saç bakımı, vücut bakımı ,Klinik ve araştırma laboratuarı ,Biyoteknoloji Üretim işlemleri ,Günlük bakım merkezleri ,Bina onarımı “Hasta” binalar ,Katı ve sıvı atıkların yok edilmesi ,Endüstriyel atıkların yok edilmesi...

 

 

Mikroorganizmalar

 Mikroorganizmalar, tek bir hücre veya hücre grupları olarak yaşayan büyük ve farklı bir organizma grubudur. Mikrop hücreleri, doğada yalnız yaşayamayan ancak çok hücreli organizmaların parçası olarak yaşayabilen hayvan ve bitki hücrelerinden farklılık gösterir. Mikroorganizmalar, öylesine bir metabolik ve enerji veren özelliğe sahiptir ki çoğu, diğer canlı formlarına öldürücü olan koşullarda yaşayabilir.

 Çalışma ortamında büyük bir dağılım göstererek insanlarla etkileşime giren ve zarar veren mikroorganizmalar; Bakteriler, Virüsler, Mantarlar, Protozoalar olarak dört ana grupta toplanmaktadır ve bunların çalışanlar üzerindeki etkilerini aşağıdaki tabloda özetlemek mümkündür:Enfeksiyon Enf-zoonoz Alerjik yanıt Sol. Toksin Toksin Karsinojen ,Virüsler ,Bakteriler,Rickettsiae ,Chlamydiae ,Spiral bak. ,Gr- bakteri  Gr+ kok ,Sporlu basil ,Mikobakteri ,Aktinomiset ,Mantarlar,Küf mantar ,Dermatofit ,Endoj. maya ,Buğday par. ,Mantar Diğer,Likenler ,Toz

Bu mikropların üç ana kaynağı vardır:
1. Bazı kendine özgü işlerle ilişkili çeşitli substratların mikrobiyal ayrışmasından oluşanlar: küf mantarı- hipersensitif pnömonit
2. Çevresenin belirli tipleriyle ilişkili olanlar: su donanımındaki bakteriler
3. Belirli bir patojen barındıran enfekte kişilerden kaynaklananlar: Tbc

BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİYLE İLGİLİ ÇALIŞMA ORTAMLARI

 Tıp ve laboratuar çalışanları ve diğer sağlık çalışanları eğer uygun koruyucu önlemler alınmazsa mikroorganizmalar tarafından enfeksiyona maruz kalırlar.Hastane çalışanları birçok biyolojik tehlikelere maruz kalmaktadır: HIV, Hepatit B, Herpes virüs, Rubella ve Tbc gibi. Tarım sektöründe çalışma, geniş bir mesleki tehlikeyle ilişkilidir. Organik toza maruziyet ve havadaki mikroorganizma ve toksinlere maruziyet solunum sistemi hastalıklarına yol açabilir. Bunlar; Kr. Bronşit, astım, Hipoersensit, if pnömonit, organik toz sendromu ve KOAH şeklinde sıralanabilir. Bazı ağaç tozlarına maruziyet de astım, konjunktivit, rinit veya alerjik dermatit ile sonuçlanabilir.

 

ÖNLEME

Epidemiyolojinin temel ilkeleri ve enfeksiyon hastalıklarının yayılımını kavrama, enfeksiyona neden olan organizmaların kontrolünde kullanılan yöntemlerde esastır.

 Biyolojik risk etmenlerine bağlı meslek hastalıklarının tanısını koyabilmek için çalışanların işe giriş ve aralıklı kontrol muayenelerinin düzenli ve sistematik olarak yerine getirilmesi gerekmektedir. Çalışma ortamındaki risklere maruziyetin neden olduğu sağlık etkilerini belirlemek için yapılması gereken tıbbi muayenelerin gerçekleştirilmesinde, genel ilkelerin yanı sıra spesifik işlemler de vardır.

SAĞLIK ÇALIŞANLARININ ENFEKSİYON RİSKİ

 Çalışanların maruz kaldığı biyolojik riskler, tarihsel olarak ilk sağlık çalışanlarından tespit edilmiştir. Yıllar boyunca birçok sağlık çalışanı, araştırma yaparken veya hastalıkların tedavisi sırasında biyolojik etmenlere bağlı olarak hastalanmış hatta yaşamlarını kaybetmiştir.

Hastane ve tıbbi araştırma merkezlerinde bilinen birçok ciddi tehlikeye karşın sağlık ve güvenlikle ilgili kurallar sıklıkla ihmal edilmiştir. Bundan başka, tanı ve tedavi amacıyla kullanılan iyonize radyasyon, sitostatik ilaçlar, anestetik gazlar gibi yeni teknik ve ilaçların sonradan çıkan yan etkileri de nadir olmayarak sağlık çalışanları ve ailelerinin sağlığını tehlikeye atmıştır.

Tehlikeler, sağlık bakımının yapıldığı her yerde olmakla birlikte en büyük risk hastane ve araştırma merkezlerinde çalışanlar için söz konusudur. Meslek hastalıklarının ekonomik sonuçları; kaybolan işgücünü, bunun yarattığı mali kayıp, tıbbi bakımın maliyeti gibi parametrelerle ölçülebilir. Ama aslında sonuçlar kişi ve ailesi için ekonomik, fiziksel ve psikolojik hasarların ötesine gitmekte; düşüklerde artma, konjenital anomaliler, prematüre doğumlar, düşük kilolu bebekler, perinatal ölümler ve mutasyon hızında artma görülmektedir.

Enfeksiyon Riski

 Sağlık çalışanlarında enfeksiyon riskinin genel nüfusa göre neden yüksek olduğunu daha kolay anlamak için enfeksiyon zinciri kavramını gözden geçirmekte yarar vardır. Enfeksiyon hastalığı; enfeksiyon etkeni ile duyarlı kişi arasındaki ilişkiden kaynaklanır. Etken ve duyarlı kişinin arasına bulaşma yolları konulduğunda enfeksiyon zinciri tamamlanmış olmaktadır. Etken, kişinin kendisinde yerleşik ise iç kaynaklı (endojen), dışarıdan alınmışsa dış kaynaklı (ekzojen) enfeksiyondan bahsedilir.

Enfeksiyon zincirinin halkaları

1. Enfeksiyon Etkeni:

Bir enfeksiyon etkeninin hastalık yapabilme yeteneği patojenite; etkenin ağır veya öldürücü bir hastalık tablosuna yol açma yeteneği ise virülans olarak tanımlanır. Sağlık hizmeti verilen birimlerde, özellikle hastanelerin belirli bölümlerinde patojenitesi ve virülansı çok yüksek dirençli mikroorganizmaların varlığı ve yoğunluğu iyi bilinen ve araştırmalarla saptanmış bir olgudur. Hastane enfeksiyonu etkenleri hastalarla birlikte, sağlık çalışanlarını da tehdit eder.

2. Bulaşma Yolları:

 Başlıca dört adet bulaşma yolu vardır: Temas, ortak kullanılan cansız maddeler (su, yiyecek, süt ürünleri vb.), hava ve vektörler. Ayaktan ve yataklı tedavi kurumları, tanı ve araştırma laboratuvarları bu etkenlerin her türlü bulaşma yolu için elverişli ortamlardır.

3. Duyarlı Kişi (Konakçı):

 Enfeksiyon zincirinin son halkasıdır. Çalışma koşulları gereği, çeşitli mikroorganizmaların kişinin çeşitli yerlerinde kolonize olma olasılığının yüksekliği yanında özgün olmayan ve özgün kişisel savunma mekanizmalarının, yine ağır çalışma koşullarının yarattığı stres ve normal nüfusa göre fazla olduğu gözlenen bazı sağlık bozucu alışkanlıkların da etkisiyle yeterince işlev göremediği durumlar söz konusu olabilir. Çevre etmeni ise zincirin tümünü kapsar. Isı değişiklikleri, nem, radyasyon, hava basıncı, hava akımının hızı, kimyasal maddeler, gazlar ve toksinler gibi faktörler enfeksiyon oluşumunu etkilerler. Patoloji, mikrobiyoloji, biyokimya laboratuarları; radyoloji ve radyoterapi bölümleri; ameliyathaneler başta olmak üzere sağlık kuruluşlarının görev yapılan her bölümünde bu etmenlerin olumsuz etkileri söz konusudur.

 Genel Önlemler

1. Periyodik taramalarla duyarlı kişi saptanması,
2. Personel eğitimi,
3. Çalışırken uyulacak hareket tarzlarının belirlenmesi,
4. Laboratuar mimari yapılarının işlevlerine uygunluğu,
5. Uygun yalıtım ve dezenfeksiyon önlemleri,
6. Enfeksiyon taraması için epidemiyolojik sistem,
7. Aktif immünizasyon (aşılanma).

 Duyarlı kişiyi tanıma ve alınması gereken önlemler

Risk Tanıma Yöntemi Önlem
Hepatit-B Serolojik testler Aşılanma
Tüberküloz PPD taraması-Akciğer grafisi İzleme-profilaksi-tedavi-aşı
Kızamıkçık Serolojik testler (öz. Kadınlarda) Aşılanma
Tetanos Öykü alma Aşılanma
Difteri Öykü alma Aşılanma
Kabakulak Serolojik testler Aşılanma
Kızamık Serolojik testler Aşılanma
Influenza İmmün durum ve yaş saptanması Aşılanma
Menengokok Enf. Resüstasyon derecesinde temas Kemoproflaksi
Polio Serolojik testler Aşılanma

 

 Duyarlı çalışanların “kan ve vücut sıvıları izolasyonu” koşullarını uymalarını gerektiren hastalıklar ve koşullar

Hastalık İzolasyon Koşulları
Hepatit-B Kirlenme olasılığı varsa önlük
Hepatit-C Temas varsa eldiven
Edinsel Bağışıklık Yetersizliği Sendromu El yıkama
Leptospirosis Kontamine eşyanın yok edilmesi
Sıtma İğne batmasına önlem
Frengi Dökülen kanın hipokloritle silinmesi

 Laboratuarlarda Alınması Gereken Genel Güvenlik Önlemleri:

1. Ağızla pipet kullanılması yasağı,
2. Pipetle çalışırken baloncuk oluşmasına dikkat edilmesi,
3. Pipet yerine iğne ve şırınga kullanılmaması,
4. Özelerin kullanılmadan önce soğutulması,
5. Tüp kapakları açıldığında tüpün ağzının alkollü bez ile örtülmesi,
6. Tüm tehlikeli işlemlerin “Biyolojik Güvenlik Kabini”nde yapılması,
7. Santrifüj işleminin iyi havalandırılan bir odada yapılması, sağlam plastik tüp kullanılması,
8. Parenteral enjeksiyon ve aspirasyonun iğnesi kilitlenen enjektörle yapılması, iğne enjektörden ayrılırken alkollü bezle tutulması,
9. Kullanılmış iğne ve enjektörlerin doğruca dar ağızlı sağlam kaplara atılması,
10. Tüm kontamine materyalin atılmadan önce otoklavdan geçirilmesi,
11. Tüm kontamine cam ve pipetlerin otoklava gitmeden önce dezenfektanlı kaplarda toplanması,
12. Laboratuarlarda yemek, içmek ve sigara içmenin yasaklanması,
13. Çıkarken ellerin yıkanması, önlüklerin laboratuvarlarda bırakılması,
14. Serum veya örnek saklanan buzdolabında yiyecek bulunmaması.

 

KAYNAKLAR
1- Akalın, H.E., Akova, M.: Sağlık Personelinin İşle İlgili İnfeksiyon Hastalıkları Riski. “Sağlık Personelinin Mesleki Riskleri”nde. Ankara, H.Ü. Tıp Fakültesi Mezunlar Derneği Yayını
2- Arıoğlu, S., Kana T., Akalın, E.: Kan Donörlerinde HBsAg Prevalansı.“1. Ulusal İnfeksiyon Hastalıkları Kongre Kitabı”nda. Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti Yayını, No.11, 1987.
3- Centers for Disease Control: Inactivated Hapetitis B Virus Vaccine . Morbid . Mortal . Week., Rep. 31:318, 1982.
4- Centers for Disease Control: Recommendations of the immunization Practices Advisory Committee Update on Hapetitis B Prevention . Morbid . Mortal . Week . Rep. Vol.36, no 23, 1987.
5- Deinhart, F., Gust. I.D.: Viral Hepatitis. Bulletin of the World Heath Organization. 60(5), 1982. s.677-679.
6- Diri, C.: Türkiye’de Sağlık Personeline Yönelik Aktif İmmünizasyonun HBV Enfeksiyonundan Korunma Yöntemleri Arasındaki yeri. Yayınlanmamış Araştırmaç, 1989.
7- Doebbeling, B.N., Wenzel, P.P.: Nosocomial Viral Hepatitis. “Principles and practise of İnfectious Diseases” de. (Ed. Mondell, G., Douglas, R.G. Jr., Bennet, J.E.) New York, Churchill Livingstone, 1990.
8- Fişek, N. :Bulaşıcı Hastalıklarla Savaş Esasları. Epidemoloji Ders Notları. H.Ü. Toplum Hekimliği Enstitüsü yayını. Ankara, 1970.
9- Gestal, J.J.: Occupational Hazards in Hospitals: Risk of infection. British Journal of Industrial Medicine. 44:435-442, 1987.
10- Gözdaşoğlu, R. Dağalp, K. Kutluay, I.: Hastane Personelinde Hepatit-B Yüzey antijen ve antikor oranı – Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Araştırma Dergisi,Cilt 1, 1983.
11-ILO, Encyclopaedia of Occupational Health and Safety:Workplace Biohazards, Vol.II, P.38.2-38.4,1998.
12- Martin, M.A., Wenzel, R.P.: Sterilization, Disinfection, end Disposal of Infectius Waste. “Principles and practice of Infectious Diseases” de (Ed. Mondell, G., Douglas, R.G. Jr., Bennet, J.E.) New York, Churchill Livingstone, 1990
13- Oral, B., Diri, C. Türk yılmaz,: S.B. Ankara Hastanesi Çalışanlarında Mevcut ve Geçirilmiş Hepatit B İnfeksiyonu İmmünolojik İşaret Prevelansları. Türk Hij. Den. Biy Dergisi, No.46 1989.
14- Özgüven, Ö. Manoğlu, K., Sebik, K.: Türk Kan Donörlerinde Hepatit-B Surface Antijeni Sıklığı. Ege Üniversitesi Tp. Fak. Dergisi.17, 1978.
15- Robinson, W.S.: Hepatitis B Virüs and Hepatitis Delta Virus.”Principles and Practice of Infectious Diseases” de. (Ed. Mondell, G., Douglas, R.G. Jr., Bennet, J.E.) New York Churchill Livingstone, 1990.
16- Viral Hepatitis Management, Standarts for the Future. Abstracts. Cannes, 1992.

 

 

Sayfa Görüntüleme:

2998
blog comments powered by Disqus

София Дървен материал цени

София Дъски цена